از آنجا که انسان جزئی از طبیعت است بطور مسلم برای هر بیماری، طبیعت گیاه مداوای آن را عرضه کرده است. انسان هر چه به طبیعت نزدیکتر شود، سالم‌تر است و بیشتر عمر می‌کند. به همین دلیل انسان هرچه به طبیعت روی آورد و از نعمات آن بیشتر بهره ‌برد، جهت درمان بیماری خود سریع‌تر ، بهتر و مطمئن‌تر درمان می‌شود. باید گفت که انسان تنها با داروهای شیمیایی مداوا نمی‌شود. همه عوامل طبیعی نقش درمان و دارو نهایتا نقش پیشگیری را در برابر بیماریها دارند. وجود گیاهان دارویی در طبیعت یکی از نعمتهای بزرگ الهی است. سابقه درمان بیماریها با گیاهان دارویی به قدمت تاریخ زیست انسان بر روی کره زمین است. انسان به حکم تجربه، علم و اندیشه و بنا به مقتضیات خود در طول عمر حیات در کره زمین به کمک گیاهان دارویی خود را مداوا کرده و می‌کند. گیاهان دارویی در باغ خدا می‌رویند. در دشتها ، مراتع وسیع، جنگلها و ... پیدا می‌شوند. بدست کسی کاشته نشده و به همت کسی هم آبیاری نشده است.هزاران سال است که بدین منوال در چرخه حیات بوده و طبیعت را آرایش می‌دهند. هر خاکی و هر آب و هوایی ، بستر انواعی از گیاهان دارویی است. بنابراین همه چیز در همه جا نمی‌روید و حکمت خلقت در این است که هر جا بیماری هست، قطعا نوع گیاه دارویی آن نیز یافت می‌شود. از طرفی همه گیاهان داویی در یک فصل خاص نمی‌رویند. هنوز کسی رابطه بین شیوع بیماری در یک فصل یا یک زمان و وفور گیاهان دارویی آن فصل را جستجو نکرده است، ولی می‌دانیم که بسیاری از بیماریها در فصل خاصی شیوع پیدا می‌کنند و بعضی از گیاهان دارویی شناخته شده و ناشناخته نیز در همان فصل به وفور یافت می‌شوند. اي كاش تمام انسانها مي توانستند باور كنند كه گياهان، اين هديه هاي خداوندي از همان روز نخست در طبيعت ، براي درمان بيماري ها، آفريده شده اند. اگر آدم ها مي دانستند هر برگي، هر گلي، ميوه اي، هسته اي، ريشه اي، حتي پوسته اي خشن، چگونه در دل خويش درمان دردي را جاي داده است، بيشتر به گياهان اهميت مي دادند. بوي مهربان «آويشن»را، عطر دل انگيز «پونه» را، خشونت «گزنه» را، زيبايي «آلاله» را با چشم دل مي ديدند و براستي باور داشتند كه خداوند هيچ گياهي را بدون فايده نخواهد آفريد. فقط كافي است باور كنيد و با چشمان دل طبيعت را بنگريد. آيا«پونه هاي» وحشي با آن برگ هاي نقره اي و كرك دار و گل هاي بنفش را در كنار جوي ها و رودخانه ها و سبزه زارها ديده ايد؟ اگر مي دانستيد چه خواصي در برگ هاي نقره اي و گل هاي خوشه اي آن نهفته است هرگز بي تفاوت از كنار آنها عبور نمي كرديد و هيچ گاه گام هايتان را بر روي ساقه هاي با ارزش اين گياهان، نمي گذاشتيد. در فصل بهار و تابستان، کوه پا يه ها و سراشيبي كوه ها، در كنار بوته هاي حتماً برگ هاي ريز و سبز و به هم فشرده «آويشن» را ديده ايد؟ عطر مهربان آن را حس كرده ايد؟ بوته هاي آويشن با برگ هاي ريز در كنار يكديگر، پيراهنی سبز در دامن دشت دوخته اند. «لاله های واژگون» در لابلاي صخره هاي نسار و الوند و در كنار بوته هاي «گون» ، «آويشن»، «گل هاي بابونه»،«پونه کوهی»، «گلابدانه » «موسير (ليز)»، «بومادران»، «خارشتر »، «گل گاوزبان »، «شاطره»، «ریواس»، «پرسیاوشون»، «سوس انبر» و گياهان ديگر، زيبايي خاصي به اين دشت و دمن بخشيده است. برگ هاي نقره اي و گل هاي زرد با بوي تند «بومادران» با ارزش است، آنها را بيهوده نشكنيد و دور نيندازيد.

بگذاريد گام هايتان معناي آشتي با گياهان را بياموزند! گل هاي آبي «گاوزبان» با ساقه هاي بلند كرك دار نقره اي زيباست. (آنها قلب شمارا دوست دارند.) گل هاي چهار پر و سرخ رنگ «شقايق» هم زيباست. (آنها خواب بر چشمانتان مي آورند.) بوته هاي بلند و گل هاي سفيد پرپر «بابونه» را نگاه كنيد. (اين گل ها با قلب و اعصاب شما مهربان هستند و برايتان خواب راحت به ارمغان مي آورند.) آن ها را بيابيد. برگ هاي نقره اي و سبز و گل هاي آبي پر پر «كاسني» را نگاه كنيد كه چه زيبا در گرماي تابستان در حاشيه خشك جاده ها و كوه ها مي رويند؟ ( آنها كبد، ريه و كليه شما را نوازش مي كنند.) گل ها و گياهان، اين هديه هاي خداوندي را دريابيد. با آنها مهربان باشيد. به صداي گياهان گوش كنيد. آنها با شما سخن مي گويند. حتي خارهاي سخت و خشن، گياهان تلخ و نازيبا هم دوستان شما هستند. اگر «شقايق» زيباست، «نسترن وحشی » پرخار هم زيباست. اين بار با چشمان باز و واقع بين به اين طبيعت بكر و زيبا نگاه كنيد. عطر جان بخش گياهان را با تمام وجود حس كنيد. با چشم دل، طبيعت پاك را بنگريد و مطمئن باشيد همه جا خداوند را حس خواهيد كرد و در اوج فقر و محروميت ها، در اوج مشكلات و بیماریها، احساس خواهيد كردكه خداوند هميشه درمان هر دردي و علاج هر بيماري و عامل هر تقويتي را در طبيعت اطرافمان به ما هديه كرده و اوست كه يار و پشتيبان ماست كه با آفرينش اين طبيعت بي همتا، راز دوست داشتن را به من و تو آموخته است.نیاکان ما طی قرنهای متمادی، تجارب گرانبهایی را در کشاکش مستمر با طبیعت کسب نموده اند که در طب سنتی ما هنوز هم می توان از این تجارب ارزشمند سود جست. جالب است بدانيد در طبيعت این منطقه به علت وسعت زیاد - وجود خاک های گوناگون - ارتفاع زیاد و آب و هوایی متغیر خود گیاهان فراوانی يافت مي شود به طوری که حدود ۷۰۰ گونه گیاه شناسایی شده که حدود ۲۷۰ گونه آن دارویی می باشند بعضی از گیاهان این منطقه در سایر مناطق ایران دیده نمی شوند و جزء گیاهان نادرند ولی به علت کم توجهی و عدم حفاظت کافی در حال انقراض می باشند .  

چکیده :در دیدی کلی، علل تأثیر گذار بر مهاجرت روستاییان به شهرها در ایران از چهار بعد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی ، جمعیت شناختی و طبیعی ، کشاورزی قابل بررسی است که از این میان بعد اقتصادی نقش عمده ای ایفا می کند و پس از آن ابعاد اجتماعی، فرهنگی، طبیعی ، کشاورزی و جمعیت شناختی قرار دارند. ابعاد فوق بر حسب عوامل جاذبه، دافعه، تبعی و شخصی قابل تقسیم بندی است که عامل دافعه روستایی بیش از سایر عوامل در مهاجرت روستا – شهر مؤثر بوده است و سپس عوامل جاذبه شهری، شخصی و تبعی قرار دارند. دافعه های روستایی نیز بیشتر ابعاد اقتصادی، طبیعی – کشاورزی و اجتماعی- فرهنگی دارند.

مقدمه : به دلیل ماهیت مهاجرت و اینکه پدیده ای بین رشته ای است، صاحب نظران مختلف بنا به حوزه تخصصی و زمینه کاری خود، تعاریف متعددی از آن عرضه کرده اند.  در لغت نامه جمعیت شناسی، در تعریف مهاجرت آورده اند که : «مهاجرت شکلی از تحریک جغرافیایی یا مکانی است که بین دو واحد جغرافیایی صورت می گیرد. این تحرک جغرافیایی، تغییر اقامتگاه از مبدأ یا محل سکونت به مقصد یا محل ورود است که به این نوع مهاجرت، مهاجرت دائم گویند که باید آن را از اشکال دیگر حرکت که متضمن تغییر دائمی محل اقامت نیست تفکیک کرد»مهاجرت روستایی برای اولین بار در سال 1892 میلادی توسط گراهام انگلیسی به کار برده شد. معادل های این عبارت که در منابع گوناگون ذکر می گردند عبارت اند از: کوچ داخلی، برون کوچی روستایی، ترک روستاها ،  روستا گریزی، خالی شدن روستاها، برون کوچی روستا به شهر و در نهایت ترک سرزمین علل مهاجرت، وابسته به ویژگی های مختلف شخصیتی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی افراد متفاوت است. هدف عده ای از مهاجرت، اشتغال است و قصد عده ای دیگر تحصیل، ازدواج و... که قطعاً نتایج متفاوتی دارد. تحقیق حاضر از طریق بررسی آن بخش از پایان نامه های دانشجویان دانشگاه تهران که در زمینه مهاجرت است،

بیان مسئله و اهمیت موضوع :نتیجه نهایی مهاجرت از روستا به شهر نابودی کامل شکوفایی ملی و از دست دادن آزادی است چرا که انحطاط روستا به مثابه انحطاط تمدن است، تمدنی که ضامن قانون شهروند و حفظ حرمت آزادی انسان است در کشورهای در حال توسعه و از جمله ایران، مهاجرت از روستا به شهر در زمره مهمترین مسائل اجتماعی و اقتصادی به شمار می آید. این مهاجران هم در مبدأ و هم در مقصد مسائل و مشکلاتی از جمله؛ بروز نابسامانی های متعدد ناشی از فشار بر منابع و امکانات محدود جوامع شهری ،بیکاری و کم کاری ، کمبود فضای زیستی و آموزشی ، آلودگی هوا و محیط زیست، سالخوردگی و زنانه شدن نیروی کار کشاورزی ، تخلیه روستاها و غیره را به وجود می آورند.طبق نظریه گزینشی بودن مهاجرت، در اولین فرصت ، بعضی از افراد مهاجرت را بر می گزینند و بعضی ماندن را، این امر بر حسب تصادف نیست. معمولاً مهاجر ویژگی هایی دارد که موجب می شود زمینه های رفتن یا ماندن را در مقایسه با آنهایی که می مانند، متفاوت ارزیابی کند. بررسی های داخلی و خارجی که درباره مهاجرت به خصوص مهاجرت از روستا به شهر انجام شده، توافق دارند که تمایل و تصمیم گیری برای مهاجرت به سن و جنس و تحصیلات بستگی دارد. افراد 15 تا 30 ساله در جریان مهاجرت سهم عمده را دارند. طبق نتایج سرشمار ی1375، بیشترین مهاجران زن و مرد در سنین 24-20 ساله (1320766نفر) قرار دارند، و بعد از تعداد نفرات گروههای سنی به نسبت جناح های گروه سنی کاسته می شود . همچنین در سرشماری یاد شده نسبت جنسی کل کشور 103 ونسبت جنسی مهاجران 123 گزارش شده است  ، که نشان می دهد بیشترین مهاجران کشور را مردان تشکیل می دهند. تفاوت نسبت جنسی در گروه سنی 24-20 ساله به بالاترین سطح خود می رسد .برای تحلیل نسبت جنسی مهاجران در ایران گروه سنی 29-25 ساله مناسب است. در گروه سنی ذکر شده ، نسبت جنسی برای مهاجران 124 و برای کل کشور 100 می باشد. که در این گروه سنی مردان بیشتر برای کسب درآمد، دانش، اشتغال و غیره مکان اقامت خود را ترک می کنند.

مهاجرت افراد جوان از روستا باعث کاهش رشد جمعیت (و در مواردی خالی از سکنه شدن)،  افزایش نسبت سالخوردگی و افزایش نسبت وابستگی در روستا می گردد. طبق بررسی های وزرات اقتصاد در روستاها و شهرهای کوچک، نرخ رشد جمعیت پایین تر از نرخ طبیعی می باشد(وزارت اقتصاد، 1375: 25).در تحقیقی تحت عنوان «ساخوردگی جمعیت شاغل در بخش کشاورزی ایران ، دلایل و پیامدها» مهم ترین عامل موثر بر سالخوردگی جمعیت شاغل در بخش کشاورزی  را مهاجرت دانسته است . از آنجا که اکثر مهاجران را جوانان جویای کار تشکیل می دهند، در نتیجه نوعی عدم تعادل (از نظر ساختار سنی) بین جمعیت شاغل در مناطق شهری (قطب مشاغل صنعتی و خدماتی) و مناطق روستایی (قطب مشاغل کشاورزی) پدید آمده است . این عدم تعادل به صورت سالخورده تر شدن جمعیت کشاورز و جوان تر شدن جمعیت شاغل در بخش های صنعت و خدمات جلوه گر می شود .کاهش مشاغل روستایی در واقع به دلیل ایجاد تسلسلی منفی در روستا در نهایت منجر به مهاجرت خانوارهای زیادی از روستا می شود . علاوه بر این ، خود مهاجران نیز در محیط شهری با مسائل بی شماری مواجه می شوند. مطالعه ای که در زمینه اثر مهاجرت بر مرگ و میر صورت گرفته بود، نشان داد که مسکن مهاجران روستا- شهر اغلب بهره ای از بهداشت و تسهیلات بهداشتی رسمی ندارد. شرایط چنین مساکنی برای امید به زندگی کودکان زیان آور است. ضعف توان اقتصادی مهاجران، باعث می شود که در مجاورت صنایع سنگین ساکن شوند که این امر آنها را در معرض بیماری های عفونی و تنفسی قرار می دهد همچنین، این مهاجران برای محیط شهری و ساکنان آن نیز مشکلاتی را به وجود می آورند که به مواردی از آنها قبلاً اشاره شد .

در زمینه بررسی علل مهاجرت های روستا – شهر ، بیشترین تأکید بر روی مطالعه خصوصیات محیط روستاست. حال این سؤال پیش می آید که چرا مهاجرت از روستا به شهر اتفاق می افتد؟ چه عواملی باعث می شود که روستاییان این واقعه مهم اجتماعی را تجربه کنند؟ شناخت علل مهاجرت (ابعاد اقتصادی، اجتماعی – فرهنگی، جمعیت شناسی و طبیعی – کشاورزی) روستاییان به شهرهاست

نتیجه گیری و پیشنهادها :در این بررسی علت های مختلف مهاجرت روستا- شهر در چهار علت، اقتصادی، اجتماعی ، فرهنگی ، جمعیت شناسی و طبیعی – کشاورزی خلاصه شده است . از این علل، علت اقتصادی بیشترین فراوانی را از آن خود کرده که بیش از 50 درصد علت های مهاجرت روستا- شهر را تبیین می کند. در بین عوامل اقتصادی، کمبود تسهیلات در روستا و بیکاری از بقیه مهم ترند. می توان گفت که با ارائه امکانات و تسهیلات مورد نیاز برای روستاها به خصوص با در نظر گرفتن انتظارات نسل جوان و ایجاد اشتغال در روستاها می توان از هجوم بی رویه این مهاجران به شهرها جلوگیر کرد. عوامل اجتماعی و فرهنگی از نظر فراوانی دومین علت تبیین کننده مهاجرت روستا – شهر می باشند. هر چند دسته بندی عوامل اجتماعی و فرهنگی بسیرا مشکل است ولی مسلماً روستاییان به دلیل نبود مراکز دانشگاهی و کمبود مقاطع تحصیلی آموزش و پرورش به خصوص در مقطع متوسطه در روستاها ، به شهرها مهاجرت می کنند. همچنین منشأ مهاجرت های زنجیره ای را در دو عامل اجتماعی و فرهنگی می توان جستجو کرد، به طوری که حدود 30 درصد مهاجرت های ناشی از عوامل اجتماعی و فرهنگی به واسطه تبعیت از اقوام و ارتباط با شهر (شبکه مهاجرت) صورت گرفته است. از جمله عوامل اجتماعی که با کاهش آن می توان از مهاجرت های بی رویه روستاییان به شهرها جلوگیری کرد، اختلافات محلی در روستاهاست. عامل یاد شده حتی می تواند باعث مهاجرت های دسته جمعی روستاییان شود. عامل جمعیت شناسی که 6/6 درصد علل مهاجرت روستا – شهر را تبیین می کند، می تواند با بهبود بسترهای عوامل اقتصادی یاد شده، خود به خود حذف شود. عوامل طبیعی و کشاورزی بیشتر حول محور آب و خاک می چرخد. حق نسق (آب وخاک) در جوامع روستایی از لحاظ اقتصادی، اجتماعی و غیره تعیین کننده است و نوسانات در این حق می تواند تغییراتی را در رفتار کشاورزان به وجود آورد. بنابراین، یکی از راه های جلوگیری از مهاجرت کشاورزان به جوامع شهری، تهیه زمین و آب کافی و مناسب برای این قشر روستایی است.

در مجموع می توان گفت که نقش عوامل دافعه روستایی در مهاجرت روستا – شهر بیشتر از سایر عوامل به خصوص عامل جاذبه شهری است. برخلاف تصور عمومی که زرق و برق شهری را عاملی مهم در مهاجرت روستاییان به شهر می داند، بررسی حاضر، نقش دافعه های روستایی را تعیین کننده تر دانسته است. به نظر می رسد که مهاجران روستا- شهر در اثر دافعه های روستایی است که مجذوب جوامع شهری می شوند نه اینکه جوامع شهری فی نفسه مجذوب کننده باشند. با توجه به مطالب ذکر شده، برای جلوگیری از مهاجرت بی رویه روستاییان به شهرها در ایران راهکارهای زیر قابل عرضه است:

• درک نسل جوان جوامع روستایی و سوق دادن تسهیلات و امکانات روستایی در جهت انتظارات این نسل
• ایجاد اشتغال در جوامع روستایی از طریق کارهای جنبی غیر کشاورزی
• بالا بردن تسهیلات آموزشی در جوامع روستایی
• بالا بردن امنیت روستاها از طریق کاهش اختلافات محلی
• ارائه تسهیلات بیشتر برای روستاییان در جهت به کارگیری زمینهای بایر
• ایجاد سد یا چاه های عمیق در روستاها برای تأمین آب مورد نیاز برای کشاورزی
• کاستن از جاذبه مشاغل کاذب شهری
• ایجاد محدودیت هایی در جوامع شهری برای اسکان افراد در حاشیه شهرها
• ایجاد نهادی برای سازمناندهی جریان های مهاجرت (کاری که در اکثر شهرها به خصوص در چین تجربه شده است)

روستاي نمونه گردشگري به محدوده جغرافيايي اطلاق مي شود که در آن،يک يا چند جاذبه يا مجموعه اي از جاذبه هاي طبيعي،تاريخي و فرهنگي وجود دارد که اين امر انگيزه اي براي سفر و اقامت گردشگران خواهد بود.با توجه به وجود آثار تاريخي و جاذبه هاي طبيعي در نقاط مختلف استان مرکزي و شهرستان خمين و زمينه هاي موجود در روستاي خان آباد،مي توان در اين حوزه با انجام اقدام هايي شايسته،به موفقيت هاي بزرگي دست يافت،اما لازمه تحقق اين امر ايجاد زيرساخت هاي مناسب در اين خصوص مي باشد.در روزگاري که ديگر کمتر کسي به آثار و بناهاي تاريخي و جاذبه هاي طبيعي ارزش قائل مي شود به نظر مي رسد که توجه و حفاظت از آنها حداقل وظيفه اي باشد که در قبال نسل هاي آينده،بر دوش داريم.از سوي ديگر،گردشگري اگر با برنامه ريزي همراه نباشد،بدون ترديد،تخريب محيط زيست و نابودي آثار تاريخي را موجب مي شود.

روستاي «خان آباد» از توابع شهرستان خمين اگر چه در حال مطرح شدن به يکي از روستاهاي هدف گردشگري است،اما با توجه به ايجاد نشدن زيرساخت هاي لازم،به عقيده بسياري از دوستداران اين صنعت،انتخاب و معرفي آن به عنوان يک «هدف گردشگري» به اقتصاد اين منطقه و ساکنان بومي آن کمک چنداني نخواهد کرد.شهرستان خمين و روستاهاي آن با وجود داشتن آثار تاريخي و چشم اندازهاي طبيعي زيبا و بکر، به علت نبود زيرساخت ها از يک سو و معرفي نشدن آثار تاريخي از سوي ديگر،به موفقيت هاي کمتري در زمينه گردشگري دست يافته است.اين در حالي است که طي يک سال گذشته بيش از ده ها تور مختلف از شهرستان خمين و روستاي خان آباد و روستاهای دیگر شهرستان ديدن کرده و از قابليت هاي گردشگري آن استفاده کردند.اين گردشگران که در قالب تورهاي بازديد از آثار تاريخي (سنگ نگاره هاي تيمره- گوردخمه خمين -قلعه سالار محتشم -حمام تاريخي روستاي لکان - غار و زيستگاه کهن زاغه بزرگ روستاي رباط -معبد خورهه- آتشکده آتشکوه) طبيعت گردي(طبيعت خمين و روستاهاي اطراف -غار چال نخجير-غار کوه گره خان آباد-رشته کوه و منطقه حفاظت شده الوند لکان و...به شهرستان خمين سفر نموده و جهت اقامت شب از امکانات موجود در روستاي خان آباد استفاده کردند.بهره مندي اين گردشگران از خانه هاي روستايي-خوراک هاي محلي -محصولات کشاورزي و... از جمله اقداماتي بود که در اين زمينه صورت گرفته.لازم به ذکر است روستاي خان آباد در نوروز هر سال پذيراي خيل عظيمي از گردشگران است که نقطه اوج آن در روز ۱۳ به در۹۲بود که بيش از شش هزار گردشگر به منطقه سرچشمه خان آباد و آبگير خان آباد روي آورده و از طبيعت بي نظير آن بهره مند شدند.برگزاري بازيهاي محلي (طناب کشي- چوگو-مسابقه الاغ سواري و...)  اجراي موسيقي محلي از جمله برنامه هايي بود که در روز ۱۳ به در انجام شد.اما متاسفانه نبود امکانات اوليه (سرويس هاي بهداشتي -مراکز خريد و...)محدوديتهايي را براي گردشگران ايجاد ميکرد.

اميد است تا با برنامه ريزي و حمايت مسئولان محترم شهرستان و استان و ايجاد زير ساختهاي اوليه بتوانيم آثار تاريخي و طبيعت استان و شهرستان خمين را به گردشگران بهتر از گذشته معرفي کنيم.

نگارنده:۲۰/۰۱/۹۲